„მწვანე ცვლილების დროა“ — ფოთი და ხობი მდგრად მომავალზე მსჯელობენ

ბუნებრივი სიმდიდრე, ეკონომიკური განვითარება და ეკოლოგიური პასუხისმგებლობა ერთ სტრატეგიულ გეგმად, როგორც ფოთისა და ხობის მწვანე ტრანზიციის გზა – ამ თემებზე ღია შეხვედრა გაიმართა ფოთში, რომელსაც ფოთისა და ხობის სხვადასხვა სექტორის —, ბიზნესის, სამოქალაქო და აკადემიური წრეების წარმომადგენლები ესწრებოდნენ. შეხვედრა ჟურნალისტიკის რესურსცენტრის (JRC) ორგანიზებით ჩატარდა.

დისკუსიის მთავარი ღერძი იყო კითხვა: როგორ შეიძლება ფოთისა და ხობის მუნიციპალიტეტებმა, მდიდარმა ბუნებრივი რესურსებითა და ლოკაციით, განავითარონ ეკონომიკა ისე, რომ არ დააზიანონ გარემო, არამედ გააძლიერონ მისი დაცვა?

რატომ ფოთი და ხობი?

ფოთი, როგორც საპორტო ქალაქი, დგას მდგრადობის განსაკუთრებული გამოწვევების წინაშე — ერთდროულად წარმოადგენს ლოგისტიკურ ჰაბს და გარემოსდაცვითი საფრთხეების კონცენტრაციას. ადგილობრივი ხელისუფლება აღიარებს, რომ ნარჩენების სეპარაციის და მართვის სისტემაში სერიოზული გამოწვევებია: დღეისთვის ქალაქში ყოველდღიურად გროვდება 45 ტონა ნარჩენი, რომლის მართვაში პრობლემები რჩება, მუნიციპალიტეტს სურს გადახედოს როგორც ტარიფების პოლიტიკას, ისე მოიზიდოს ინოვაციური გადაწყვეტილებები გარემოს დაცვაში ბიზნესის ჩასართავად.

ხობი კი თავის მხრივ, მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით და დასასვენებელ-ეკოტურისტული პოტენციალით. კოლხეთის ეროვნული პარკის ნაწილი, ტბები, ჭალები და ისტორიული ძეგლები — ეს ყველაფერი ხდის ხობს იდეალურ ადგილად ეკო და აგრო ტურიზმის განვითარებისთვის, რაც ადგილობრივი თემებისთვის ეკონომიკის სტიმულად შეიძლება იქცეს.
შეხვედრაზე ყველა დაეთანხმა, რომ „მწვანე განვითარება“ მხოლოდ გარემოს დაცვა არ არის — ის ეკონომიკური და სოციალური პროგრესის აუცილებელი ნაწილია. სწორედ ამიტომ, ადგილობრივი ეკოსისტემების მართვაში მნიშვნელოვანია კერძო სექტორის, ადგილობრივი თემის, ახალგაზრდებისა და გადაწყვეტილების მიმღები პირების ჩართულობა.

ეს შეხვედრა იყო ერთგვარი გზამკვლევი, სადაც დაისვა მთავარი კითხვა — როგორ ვაქციოთ ფოთი და ხობი მწვანე ცვლილების ლიდერებად დასავლეთ საქართველოში?

ნარჩენების სეპარაცია და სისტემური ბარიერები — პასუხისმგებლობა ცენტრიდან და ადგილიდან

ფოთის მძიმე ეკოლოგიური მდგომარეობაზე წლებია საუბრობს ასოციაცია „დიოსკურიას“ ხელმძღვანელი ნონა ხუხია. შეხვედრაზე მან კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი, რომ სეპარაციის სისტემის დანერგვა არა ტექნიკური, არამედ პოლიტიკური ნების საკითხია. მისი შეფასებით, პრობლემა მოდის არა ადგილობრივი ადმინისტრაციის უუნარობიდან, არამედ სისტემური დაბრკოლებებიდან — განსაკუთრებით ფისკალურ და საკანონმდებლო დონეზე.

„მუნიციპალიტეტებს არ აქვთ საკმარისი ფინანსური და სამართლებრივი ბერკეტი იმისთვის, რომ სერიოზულად დაიწყონ ნარჩენების სეპარაცია. ეს დეცენტრალიზაციის არქონის შედეგია,“ — განაცხადა ხუხიამ.

„თუმცა ადგილობრივი მოსახლეობის ჩართულობაც კრიტიკულია — ცნობიერების ამაღლებაზე ძალიან ბევრი სამუშაოა“, — დასძინა მან.

მისი მოსაზრებების პასუხად, ჟურნალისტიკის რესურსცენტრის (JRC) ხელმძღვანელმა ნათია კუპრაშვილმა ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ უკვე დაგეგმილია კონკრეტული ნაბიჯები, მათ შორის — ელექტრონული ნარჩენების სეპარაციის სისტემის ამოქმედება, რაც ადგილობრივი მოსახლეობის ჩართულობასთან ერთად მოითხოვს ბიზნესის აქტიურ პასუხისმგებლობასაც.

„მწვანე ტრანზიცია ვერ შედგება, თუ კერძო სექტორი თამაშგარე დარჩება. გარემოზე ზრუნვა — ეს მათი ვალდებულებაცაა, არა მხოლოდ მომხმარებლებისა და მუნიციპალიტეტების,“ — აღნიშნა კუპრაშვილმა.

ფოთის პორტი: გარემოსდაცვითი ვალდებულებები, ფინანსური წვლილი და ბიზნესის გამოწვევები

ფოთის უმსხვილესი დამსაქმებელი — APM Terminals Poti — არ იხევს უკან გარემოსდაცვითი ვალდებულებების შესრულებისგან, თუმცა, როგორც კომპანიის წარმომადგენელმა, ეთუნა ცოტნიაშვილმა შეხვედრაზე განმარტა, სისტემური ბარიერები და ეკონომიკური მოდელის არათანმიმდევრობა მათ საქმიანობაზე პირდაპირ აისახება.

ცოტნიაშვილმა საზოგადოებას გაუზიარა, თუ რა გარემოსდაცვითი სტანდარტებით მუშაობს პორტი, მათ შორის კონტრაქტორ კომპანიებთან ნარჩენების სეპარაციის პროცესში. თუმცა პრობლემა იქ იწყება, როცა სეპარირებულად შეგროვებული ნარჩენები მაინც ერთიანად ხვდება ქალაქის ნაგავსაყრელზე — რაც მცდელობებს აზრს უკარგავს.

„საპრაქტიკოდ რომ ვთქვათ — თუკი საბოლოოდ ნაგავი მაინც არ იყოფა, არც თანამშრომელს აქვს მოტივაცია, ნარჩენი წინასწარ სწორად დაახარისხოს. ჩვენ გვინდა ცვლილება — მაგრამ სისტემამ მთლიანად უნდა იმუშაოს,“ — აღნიშნა ცოტნიაშვილმა.

ფინანსური თემაც არ გამორჩენიათ. ცოტნიაშვილი მიესალმა საკონტეინერო მოსაკრებლის კანონით დამკვიდრებას, რომლის მეშვეობითაც ფოთის ბიუჯეტში შემოსავალი გროვდება. თუმცა, მისი თქმით, ეს მხოლოდ მცირე ნაწილია იმ ეკონომიკური წვლილისა, რომელსაც პორტი ყოველდღიურად ახორციელებს:

„ჩვენ სახელმწიფო ბიუჯეტში გადავიხდით მნიშვნელოვან თანხებს. სამართლიანი იქნებოდა, ამ ფონდიდან რაღაც ნაწილი ისევ ფოთს მოხმარებოდა — როგორც ინფრასტრუქტურაში, ისე ეკოლოგიურ მიმართულებაში,“ — განაცხადა ცოტნიაშვილმა.

ის ასევე გამოსავალს ხედავს საერთო პლატფორმის შექმნაში, სადაც ბიზნესები პარტნიორებთან რეგულარულად იმსჯელებენ საჭიროებებზე, რესურსებსა და გარემოსდაცვით პრაქტიკებზე:

„ბიზნესს სჭირდება საუბრის სივრცე — ადგილობრივ მთავრობასთან, საზოგადოებასთან, განათლების სექტორთან. ეს არამხოლოდ პრობლემების გამკლავებას, არამედ თანამშრომლობის ახალ შესაძლებლობებს შექმნის,“ — დასძინა ცოტნიაშვილმა.

კადრების დეფიციტი კი, მისი თქმით, დღევანდელი ყველაზე მწვავე პრობლემაა. პორტს ტექნიკურ პოზიციებზე უჭირს კვალიფიციური სპეციალისტების პოვნა, რაც არა მხოლოდ ბიზნესის ოპერირებას აფერხებს, არამედ ზოგად რეგიონულ ეკონომიკასაც აზარალებს:

„ფოთს სჭირდება უფრო ხელმისაწვდომი და მოქნილი პროფესიული განათლება. ჩვენ ბაზარი ვართ, მაგრამ მომზადებული კადრი ცოტაა,“ — დაასრულა ცოტნიაშვილმა.

ტექნიკა გვაქვს, მაგრამ არ ვიყენებთ — ნარჩენების სეპარაცია ფოთში სტაგნაციის რეჟიმშია

ნარჩენების სეპარაციის თემა შეხვედრაზე არაერთხელ გახდა განხილვის საგანი — როგორც სისტემური პრობლემის, ისე შესაძლო სწრაფი გამოსავლის კონტექსტში. ასოციაცია „დიოსკურიას“ ხელმძღვანელმა ნონა ხუხიამ პრაქტიკული მაგალითით შეეცადა დაენახებინა, რომ არსებული პრობლემა მხოლოდ პოლიტიკური ნების უკმარისობის შედეგია.

მისი თქმით, ფოთს უკვე აქვს ტექნიკური შესაძლებლობები, კერძოდ — საპრესი აპარატი, რომელიც ნარჩენების სეპარაციის პროცესის გამარტივებას ემსახურება. თუმცა, როგორც აღმოჩნდა, აპარატი უმოქმედოდ დევს და რეალურად არ გამოიყენება.

„ქალაქს აქვს ტექნიკა, რომელიც წლების წინ შეიძინა, მაგრამ არავინ იყენებს. ერთი სპეცმზიდი მანქანა საკმარისია, რომ სეპარაციის პროცესი რეალურად ამოქმედდეს,“ — აღნიშნა ხუხიამ.

მისი შეფასებით, ადგილობრივ ხელისუფლებას სეპარაციის ტექნიკური ბარიერი არ აქვს — მთავარი ბარიერია გადაწყვეტილების მიღების დაყოვნებული ტემპი და არაეფექტური ადმინისტრირება.

მოქალაქეთა აქტივიზმი, ცნობიერება და სოციო–ეკოლოგიური წინააღმდეგობა

რეგიონული ბიზნესების ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად კვლავ რჩება კვალიფიციური კადრების დეფიციტი, განსაკუთრებით ტექნიკურ პროფესიებში. შეხვედრის მსვლელობისას სწორედ ამ საკითხზე დასვა კითხვა ჟურნალისტიკის რესურსცენტრის (JRC) თავმჯდომარემ, ნათია კუპრაშვილმა, რომელიც დაინტერესდა, რას აკეთებს პროფესიული განათლების სისტემა, რათა ბიზნესს შესაძლებლობა ჰქონდეს მოიზიდოს და შეინარჩუნოს კადრები ადგილზე.

კითხვას უპასუხა კოლეჯ „ფაზისის“ ხარისხის მართვის მენეჯერმა ეკა ფოჩხუამ, რომელმაც დეტალურად ისაუბრა იმ სპეციალობებზე, რომელთა განვითარებაც კოლეჯის პრიორიტეტია.

მისი თქმით, კოლეჯი ცდილობს ბაზრის მოთხოვნებზე ოპერატიულად და რეგიონულ სპეციფიკაზე მორგებულად რეაგირებას. გარდა დეფიციტური პროფესიებისა, როგორიცაა ელექტროტექნიკა, ლოგისტიკა და მექანიკა, განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა მეთევზეობის მიმართულებას, რომელიც სამეცნიერო და პრაქტიკულ კომპონენტებს აერთიანებს.

„ფოთის და მთლიანად შავი ზღვის სანაპიროს სპეციფიკიდან გამომდინარე, კოლეჯში განსაკუთრებით გაძლიერებულია მეთევზეობა. გვყავს სამი სპეციალიზებული მიმართულება — აკვაკულტურა, თევზის გადამუშავება და მცირე ნავების მართვა. ეს პირდაპირ პასუხობს იმ საჭიროებებს, რაც გვაქვს როგორც პორტთან, ისე ადგილობრივ ეკონომიკასთან მიმართებით,“ — განაცხადა ფოჩხუამ.

ფოჩხუას თქმით, კოლეჯი თანამშრომლობს როგორც ადგილობრივ თვითმმართველობებთან, ისე კერძო სექტორთან — მათ შორის APM Terminals-თანაც — იმისთვის, რომ სწავლის პროცესში სტუდენტებმა პირდაპირი კავშირი დაამყარონ რეალურ სამუშაო გარემოსთან.

შეხვედრაზე ასევე აღინიშნა, რომ პროფესიულ განათლებას სჭირდება საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება, რათა ახალგაზრდებმა და მშობლებმა ხელახლა დაინახონ ამ გზის პრაქტიკული ღირებულება — როგორც დასაქმების, ისე ეკონომიკური სტაბილურობისთვის.

მოქალაქეთა ჩართულობა და სექტორთათაშორისი დიალოგი — აუცილებლობა მდგრად გადაწყვეტილებებში

„პრობლემას ჩვენ ვაწყდებით იმით, რომ ახალი ინიციატივების დაწყებისას ბიზნესსა და სახელმწიფოს შორის თითქმის არ არსებობს პირდაპირი კომუნიკაცია ადგილობრივ საზოგადოებასთან. კომუნიკაციის ამ ნაკლებობის გამო კი ყველა ზარალდება — ზარალდება არა მხოლოდ მოსახლეობა, არამედ ბიზნესიც და სახელმწიფოც,“ — აღნიშნა მედიაექსპერტმა და JRC-ის თავმჯდომარემ, ნათია კუპრაშვილმა, შეხვედრაზე, რომელიც ფოთისა და ხობის მწვანე ტრანზიციას დაეთმო.

მისი შეფასებით:

• მოქალაქეთა ჩართულობა კონცეპტუალურად არ არის საკმარისად გათვალისწინებული — მიიღება გადაწყვეტილებები, რომლებიც არ პასუხობს უშუალო საზოგადოების საჭიროებებს.
• კარგი გადაწყვეტილებები იბადება დიალოგის შედეგად — როცა ბიზნესი და ხელისუფლება მოქალაქეებს აწვდის ინფორმაციას, უსმენს განსხვავებულ აზრს და ერთობლივ გადაწყვეტამდე მიდის.
• გასაგები და გამჭვირვალე კომუნიკაცია ერთგვარი გარანტიაა, რომ ინიციატივები უფრო ეფექტურად და უფრო ფართო მხარდაჭერით განხორციელდება.

კუპრაშვილი ხაზს უსვამს, რომ გარემოსთან დაკავშირებული ნებისმიერი ინიციატივა წარმატებულია მხოლოდ მაშინ, როცა მოქალაქე ჩართულია დისკუსიაში, ხედავს პროცესს და ახერხებს მონაწილეობას.

მოქალაქეთა აქტივიზმი, ცნობიერება და სოციო–ეკოლოგიური წინააღმდეგობა

“სოკარ ყულევი ტერმინალის” წარმომადგენელმა საჯარო შეხვედრაზე აშკარად და მკაფიოდ აღნიშნა:

მესამე სექტორის, კერძოდ ადგილობრივი მოსახლეობის ჩართულობა და ცნობიერების ამაღლება არის ერთადერთი ეფექტური გზა გარემოს დაცვაში — ასევე, კერძო საკუთრების უფლებების დაცვისთვის.